Προτεινόμενο Θέμα απο τον Β.Μούσσα:
"Ο Ανταγωνισμός και η Ευρωπαϊκή ένωση"
Περιγράφετε τον ανταγωνισμό σε ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφορικώς στον έλεγχο των συγκρούσεων και των κρατικών ενισχύσεων;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός παίζει καθοριστικό ρόλο σε μια ανοικτή οικονομία της αγοράς. Ο ανταγωνισμός μειώνει τις τιμές, αυξάνει την ποιότητα και διευρύνει τις επιλογές των καταναλωτών, τονώνοντας ταυτόχρονα την τεχνολογική καινοτομία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκτεταμένες εξουσίες για να εξασφαλίζει την τήρηση από τις επιχειρήσεις και τις κυβερνήσεις των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί θεμιτού εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών, παρέχοντας παράλληλα τη δυνατότητα στις κυβερνήσεις να παρεμβαίνουν, όταν οι αγορές δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των επιχειρήσεων ή των καταναλωτών, ή να προωθούν την καινοτομία, την ενοποίηση των προτύπων ή την ανάπτυξη των μικρών επιχειρήσεων.
Οι κυριότεροι τομείς της πολιτικής ανταγωνισμού είναι οι ακόλουθοι:
• έλεγχος των περιοριστικών πρακτικών, των καταχρήσεων δεσπόζουσας θέσης και των συμπράξεων
• έλεγχος των συγκεντρώσεων
• απελευθέρωση των αγορών
• κρατικές ενισχύσεις
Περιοριστικές πρακτικές, καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσης και συμπράξεις
Η αθέμιτη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων, για τον καθορισμό τιμών ή την κατανομή των αγορών μεταξύ τους απαγορεύεται. Εάν μία εταιρεία κατέχει δεσπόζουσα θέση σε μια δεδομένη αγορά, δεν επιτρέπεται να κάνει κατάχρηση της θέσης της για να παραγκωνίζει από την αγορά τους ανταγωνιστές της.
Η πιο γνωστή υπόθεση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης που εξέτασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αφορούσε την εταιρεία Microsoft στην οποία επέβαλε πρόστιμο επειδή είχε προκαλέσει στρέβλωση των συνθηκών ανταγωνισμού στην αγορά επιβάλλοντας στους καταναλωτές προϊόντα και υπηρεσίες μέσω της πρακτικής των ομαδικών πωλήσεων ("bundling"), η οποία συνίσταται στην ταυτόχρονη και όχι ξεχωριστή πώληση διαφόρων τύπων λογισμικού. Η Επιτροπή έκρινε ότι, με τον τρόπο αυτό, η Microsoft στερούσε από τους χρήστες υπολογιστών τη δυνατότητα να επιλέξουν πιο καινοτόμα προϊόντα και πιο ανταγωνιστικές τιμές. Το Σεπτέμβριο του 2007 το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο επιβεβαίωσε τη γνώμη της Επιτροπής.
Επίσης, μια μεγάλη εταιρεία δεν μπορεί να εκμεταλλεύεται την ασθενέστερη διαπραγματευτική θέση των μικρότερων πελατών και προμηθευτών της. Οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν μπορούν, για παράδειγμα, να επιβάλλουν στους προμηθευτές όρους που πλήττουν την ελευθερία τους να συναλλάσσονται με άλλες επιχειρήσεις. Η Επιτροπή μπορεί να επιβάλλει (και όντως επιβάλλει) πρόστιμα στις εταιρείες που εφαρμόζουν όλες αυτές τις πρακτικές.
Επιτρέπονται ορισμένες εξαιρέσεις. Η Επιτροπή μπορεί να επιτρέψει στις επιχειρήσεις να συνεργάζονται για την ανάπτυξη ενιαίων τεχνικών προτύπων σε όλη την αγορά. Επίσης, μπορεί να επιτρέψει σε μικρές επιχειρήσεις να συνεργάζονται μεταξύ τους, αν έτσι αυξάνουν την ικανότητά τους να ανταγωνίζονται τις μεγαλύτερες εταιρείες. Ορισμένες συμφωνίες συνεργασίας χρειάζονται προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, ενώ άλλες καλύπτονται από κανόνες γενικής απαλλαγής. Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι αν θα επωφεληθούν οι καταναλωτές ή αν θα ζημιωθούν άλλες επιχειρήσεις.
Οι διαφορές στις τιμές των αυτοκινήτων έχουν μειωθεί σε όλη την ΕΕ, εν μέρει χάρη στις προσπάθειες της Επιτροπής να εξασφαλίσει μεγαλύτερη διαφάνεια στην τιμολόγηση. Χάρη στην Επιτροπή, μπορούν να λειτουργούν αντιπροσωπείες για διάφορες μάρκες αυτοκινήτων και είναι δυνατή η πώληση ανταλλακτικών και η επισκευή αυτοκινήτων από μη εξουσιοδοτημένους διανομείς, ενώ, από την 1η Οκτωβρίου 2005, οι διανομείς μπορούν να δραστηριοποιούνται σε περισσότερες της μιας χώρες της ΕΕ. Εξακολουθούν να υπάρχουν κάποιες σημαντικές διαφορές τιμών από χώρα σε χώρα, λόγω των διαφορετικών φορολογικών συστημάτων, αλλά η Επιτροπή επιδιώκει την αναδιάρθρωση όλων αυτών των συστημάτων για να δημιουργηθεί μια πραγματικά ενιαία αγορά.
Οι έρευνες για αντιανταγωνιστικές πρακτικές δεν περιορίζονται στα προϊόντα, αλλά καλύπτουν και τα ελεύθερα επαγγέλματα και υπηρεσίες, περιλαμβανομένων των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, όπως λιανικές τραπεζικές υπηρεσίες, πιστωτικές και χρεωστικές κάρτες και ασφάλιση επιχειρήσεων.
Έλεγχος των συγκεντρώσεων
Η Επιτροπή μπορεί να απαγορεύσει ή να επιβάλει όρους στις συγκεντρώσεις και τις εξαγορές μιας επιχείρησης από άλλη, εάν εκτιμά ότι η εταιρεία που θα προκύψει από την πράξη αυτή θα μπορεί εύκολα να συνθλίψει τους ανταγωνιστές της ή η συγκέντρωση θα αφήσει τόσους λίγους ανταγωνιστές στην αγορά που θα περισταλεί η καινοτομία ή θα μειωθεί σημαντικά ο ανταγωνισμός σε επίπεδο τιμών ή η επιλογή των καταναλωτών. Στην πράξη, οι περισσότερες συγκεντρώσεις εγκρίνονται χωρίς να χρειασθούν περαιτέρω ενέργειες.
Η Επιτροπή γενικά καλείται να διερευνά μόνο τις σημαντικότερες διασυνοριακές συγκεντρώσεις, αν και οι μικρότερες επιχειρήσεις έχουν τη δυνατότητα να ζητούν την έγκριση της Επιτροπής, αν νομίζουν ότι είναι λιγότερο περίπλοκο από το να ζητούν χωριστά την έγκριση πολλών κρατών μελών. Εξ άλλου, η Επιτροπή αφήνει κάθε κράτος μέλος να κρίνει αν οι επιπτώσεις μιας συγκέντρωσης μεταξύ μεγάλων επιχειρήσεων με διεθνείς δραστηριότητες θα περιορισθούν κατά βάση σε μία και μόνο χώρα.
Δεν έχει σημασία, εξ άλλου, πού βρίσκεται η έδρα των επιχειρήσεων. Αν ο όγκος των πωλήσεών τους είναι αρκετά μεγάλος, έχει δικαιοδοσία η Επιτροπή, και μπορεί να εμποδίσει συγκεντρώσεις, ακόμη και αν έχουν αντιρρήσεις οι αρχές ανταγωνισμού της χώρας όπου βρίσκεται η έδρα των επιχειρήσεων.
Η κατάργηση των μονοπωλίων προκάλεσε μείωση των τιμών.
Απελευθέρωση
Σε μια ανοικτή οικονομία τα μονοπώλια σπανίως δικαιολογούνται. Συνήθως οδηγούν σε αύξηση των τιμών, πτώση της ποιότητας των υπηρεσιών και παρεμπόδιση της καινοτομίας. Εξαιρέσεις και επιδοτήσεις επιτρέπονται για ορισμένες από τη φύση τους μη κερδοφόρες υπηρεσίες που θεωρούνται όμως ότι αποτελούν βασικά δικαιώματα των πολιτών, όπως η λειτουργία των ταχυδρομείων σε αγροτικές περιοχές. Η Επιτροπή παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή τη λειτουργία του ανταγωνισμού μεταξύ παλαιότερων και νεοεισερχόμενων επιχειρήσεων στις αγορές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να είναι υγιής και να μειώνει τις τιμές για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.
Εάν μια υποδομή αποτελεί φυσικό μονοπώλιο, όπως οι αγωγοί φυσικού αερίου και ορισμένες υποδομές τηλεπικοινωνιών, τότε όλοι πρέπει να έχουν το δικαίωμα να τη χρησιμοποιούν με τους ίδιους όρους. Αν δεν υπάρχει φυσικό μονοπώλιο, η διαδικασία επιλογής μιας επιχείρησης για την παροχή της υπηρεσίας πρέπει να είναι διαφανής.
Κρατικές ενισχύσεις
Η Επιτροπή παρακολουθεί στενά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούν σε επιχειρήσεις οι κυβερνήσεις των κρατών μελών. Εξετάζει όχι μόνο τις καθαρά χρηματοοικονομικές μορφές ενισχύσεων, όπως τα δάνεια και οι επιχορηγήσεις, αλλά και τις φορολογικές ελαφρύνσεις, τα αγαθά και τις υπηρεσίες που διατίθενται με προνομιακούς όρους και τις εγγυήσεις δανείων που μειώνουν τον πιστωτικό κίνδυνο του δανειζομένου.
Απαγορεύονται οι ενισχύσεις σε επιχειρήσεις που δεν έχουν καμία πιθανότητα να επιβιώσουν με τα μέσα που διαθέτουν. Η χορήγηση προσωρινής ενίσχυσης σε μια επιχείρηση που αντιμετωπίζει δυσχέρειες επιτρέπεται, υπό τον όρο ότι με την ενίσχυση αυτή μπορεί ενδεχομένως να γίνει ανταγωνιστικότερη. Οι ενισχύσεις για την έρευνα και την καινοτομία, την περιφερειακή ανάπτυξη ή τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις επιτρέπονται συνήθως, εφόσον εξυπηρετούν γενικότερους στόχους της ΕΕ.
Τα κριτήρια που τίθενται είναι (1) εάν η ενίσχυση αποβαίνει προς όφελος του συνόλου της Ένωσης και (2) εάν ένας ιδιώτης επενδυτής θα δεχόταν υπό τις ίδιες περιστάσεις να επενδύσει τα κεφάλαιά του στη δραστηριότητα αυτή. Το δεύτερο αυτό κριτήριο μπορεί να δικαιολογήσει τις ενισχύσεις εκκίνησης που χορηγούν αερολιμένες για την προσέλκυση αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους. Οι ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρείες χαμηλού κόστους είναι επίσης αποδεκτές, αν τα έσοδα που προκύπτουν αντισταθμίζουν το κόστος που βαρύνει τον φορολογούμενο για τη συντήρηση της υποχρησιμοποιούμενης υποδομής στα βοηθητικά αεροδρόμια.
Υπάρχουν δημόσιες υπηρεσίες, όπως οι ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές, οι οποίες μπορούν να χρηματοδοτούνται νόμιμα από τις κυβερνήσεις, αλλά χρειάζεται προσοχή ώστε να μην καταβάλλονται δυσανάλογα ποσά. Η καταβολή υπέρογκων ποσών σε βάρος των εμπορικών ανταγωνιστών θα αποτελούσε παράνομη επιδότηση.
Ελεγκτικοί μηχανισμοί
Οι εκτεταμένες εξουσίες που έχει η Επιτροπή να διερευνά και να θέτει τέρμα στις παραβάσεις των κανόνων ανταγωνισμού της ΕΕ υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Οι εταιρείες και τα κράτη μέλη ασκούν συχνά προσφυγή κατά αποφάσεων της Επιτροπής, και πολλές φορές επιτυγχάνουν.
Η πρόκληση της παγκοσμιοποίησης
Εκτός των συνόρων της, η ΕΕ συμμετέχει σε διεθνείς συζητήσεις που διεξάγονται με σκοπό να μην μπορούν διάφορες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται παγκοσμίως να εκμεταλλεύονται τα κενά που υπάρχουν στις νομοθεσίες ανταγωνισμού ορισμένων χωρών.
